Incoterms göndərişin hər mərhələsini kimin təşkil edib ödədiyini və riskin satıcıdan alıcıya harada keçdiyini müəyyən edir. Bu bələdçidə Incoterms 2020 əsasında geniş yayılmış altı şərt sadə dillə izah olunur.
İxrac sifarişi üçün təklifləri müqayisə edərkən qiymət yalnız aid olduğu Incoterms şərti ilə birlikdə məna kəsb edir. Incoterms® Beynəlxalq Ticarət Palatasının (ICC) nəşr etdiyi standart ticarət şərtləridir; hazırkı nəşri Incoterms 2020-dir. Hər şərt üç hərfli koddan və onun ardınca göstərilən yerdən ibarətdir, məsələn, «FOB» və ardınca malların yükləndiyi liman. Şərt üç məsələni müəyyən edir:
- Daşımanın hər mərhələsini kimin təşkil edib ödədiyi: ixrac gömrük rəsmiləşdirməsi, əsas daşıma, sığorta və idxal gömrük rəsmiləşdirməsi.
- Riskin satıcıdan alıcıya harada keçdiyi: bu nöqtədən sonra malların itməsi və ya zədələnməsi riski alıcının üzərinə düşür.
- Satıcının hansı sənədləri təqdim etdiyi.
Incoterms mülkiyyət hüququnun nə vaxt keçdiyini, həmçinin ödənişi necə və nə vaxt edəcəyinizi müəyyən etmir. Bu məsələlər alqı-satqı müqaviləsində tənzimlənir.
EXW: Müəssisədən təhvil
Satıcı malları öz müəssisəsində, məsələn, fabrikində və ya anbarında alıcının sərəncamına verir. Bundan sonrakı hər şeyi alıcı təşkil edir və ödəyir: yükləmə, ixrac gömrük rəsmiləşdirməsi, daşıma, sığorta və idxal. Risk mallar alıcının sərəncamına verildiyi anda keçir. EXW alıcıya ən çox nəzarət imkanı, eyni zamanda ən çox iş yükü verir; üstəlik, satıcının ölkəsində ixrac gömrük rəsmiləşdirməsini xarici alıcının təşkil etməsi çətin ola bilər.
FCA: Daşıyıcıya təhvil
Satıcı malların ixrac gömrük rəsmiləşdirməsini həyata keçirir və onları razılaşdırılmış yerdə (satıcının müəssisəsində və ya terminalda) alıcının təyin etdiyi daşıyıcıya təhvil verir. Risk bu təhvil zamanı keçir, əsas daşımanın haqqını isə alıcı ödəyir. FCA bütün nəqliyyat növləri üçün yararlıdır; məhz buna görə ICC konteynerlə göndərilən mallar üçün FOB əvəzinə FCA-nı tövsiyə edir.
FOB: Gəminin bortunda təhvil
Yalnız dəniz və daxili su nəqliyyatı üçündür. Satıcı malların ixrac gömrük rəsmiləşdirməsini həyata keçirir və onları göstərilən yükləmə limanında alıcının təyin etdiyi gəminin bortuna yükləyir. Risk mallar gəminin bortunda olduğu andan keçir. Dəniz fraxtını, sığortanı və bundan sonrakı hər şeyi alıcı ödəyir.
CFR: Dəyər və fraxt
Yalnız dəniz və daxili su nəqliyyatı üçündür. Satıcı göstərilən təyinat limanına qədər dəniz fraxtını ödəyir. Lakin risk, FOB-da olduğu kimi, mallar yükləmə limanında gəminin bortunda olduğu anda alıcıya keçir; buna görə də CFR şərti ilə alış edən alıcı yük sığortası barədə düşünməlidir. CFR həmçinin C&F və ya CNF kimi yazılır.
CIF: Dəyər, sığorta və fraxt
CFR kimidir, üstəlik satıcı təyinat limanına qədər alıcının xeyrinə yük sığortası rəsmiləşdirir. Incoterms 2020 qaydalarına görə CIF üçün minimum təminat Institute Cargo Clauses (C) şərtlərinə uyğun məhdud təminatdır; ehtiyacınız varsa, daha geniş təminat istəyin. Risk yenə də mallar yükləmə limanında gəminin bortunda olduğu anda keçir.
DAP: Təyinat yerində təhvil
Satıcı göstərilən təyinat yerinə, məsələn, alıcının anbarına qədər daşımanı təşkil edir və ödəyir, mallar ora boşaldılmağa hazır vəziyyətdə çatana qədər riski daşıyır. Alıcı malları boşaldır, idxal gömrük rəsmiləşdirməsini həyata keçirir, idxal rüsumlarını və vergilərini ödəyir.
Şərtlərin müqayisəsi və seçimi
- Eyni şərtlə verilən qiymətləri müqayisə edin. Eyni parça üçün FOB qiyməti ilə DAP qiyməti fərqli qiymətlərdir, çünki onlara fərqli xərclər daxildir.
- Yeri dəqiq göstərin. «FCA» tək başına natamamdır: xərclərin və riskin harada bir tərəfdən digərinə keçdiyini göstərilən yer müəyyən edir.
- Sığortanı yoxlayın. EXW, FCA, FOB və CFR şərtlərində malların sığortalanması alıcının öhdəsindədir. CIF isə yalnız minimum təminatı əhatə edir.
- İdxal xərclərinizi bilin. Yuxarıdakı altı şərtin hamısında təyinat ölkəsində idxal gömrük rəsmiləşdirməsi, rüsumlar və vergilər alıcının üzərinə düşür.
- Şərti nəqliyyat növünə uyğun seçin. FOB, CFR və CIF gəmiyə yüklənən mallar üçün nəzərdə tutulub; konteyner, yük maşını və hava daşımaları üçün adətən onların qarşılığı olan FCA, CPT, CIP və DAP istifadə olunur.
Təkliflərimizdə Incoterms
Sifarişin çatdırılma şərti onun təklifində razılaşdırılır və qiymətlə birlikdə hər sifariş üzrə ayrıca təsdiqlənir. Bizdən qiymət istədikdə təyinat yerinizi və istədiyiniz şərti bildirin. Ətraflı məlumat: İxrac və göndəriş və Qiymətlər və təkliflər.
Bu bələdçi Incoterms 2020 qaydalarının sadələşdirilmiş, ümumi xülasəsidir və hüquqi məsləhət deyil; qaydaların tam mətni ICC tərəfindən dərc olunur. Sifarişin çatdırılma şərti onun təklifində təsdiqlənmiş şərtdir.